Қылмыстық жауапкершілік

Қылмыстық жауапкершілік — құқықтық жауапкершіліктің бір түрі; қылмыстың құқықтық салдары — қылмыскерді жазалау түрінде көрініс табатын мемлекеттік мәжбүрлеу шарасы.

Қылмыстық жауапкершілікке тарту қылмыстық іс қозғаудан, тергеуден және сот жарыссөзінен тұрады. Қылмыс жасау — кінәлі адам мен сот төрелігін атқарушы мемлекет арасында арнаулы қатынас тудыратын құқықтық факт. Мұндай фактіден кейін екі тарап үшін де міндет пайда болады. Мемлекет үшін өзінің арнайы органы арқылы қылмысты тергеу, қылмыскерді тауып, қылмыстық жауапкершілікке тарту міндеті, ал қылмыскер үшін Қылмыстық жауапкершілікті өтеу міндеті туындайды. Қылмысқа дайындалғаны, қылмыс жасауға оқталғаны, қылмыс жасауға қатысқаны үшін де адам қылмыстық жауапкершілікке тартылады.

Қылмыс жасаған адамға қолданылатын жаза немесе басқа да қылмыстық құқықтық шара қылмыстың табиғаты мен қоғамға қауіптілігінің деңгейіне, қылмыс жасалу кезіндегі жағдайға сай болуы тиіс. Ешкім бір қылмысы үшін екі рет қылмыстық жауапкершілікке тартылмайды. Жалпы тәртіп бойынша қылмыстық жауапкершілікке қылмыс жасау кезінде 16 жасқа толған, ақыл-есі дұрыс адам тартылады. ҚР Қылмыстық кодексінің 14-бабында көрсетілген қылмыстарды жасағаны үшін қылмыстық жауапкершілік 14 жастан басталады.

Қылмыстық жауапкершілікке тарту тәртібін Қазақстан Республикасы Қылмыстық-процестік кодексі қарастырады. Аталған Кодекс 2014 жылы 4 шілдеде қабылданған.

Ішімдік, есірткі немесе басқа да уытты заттардың әсерінен мас күйде қылмыс жасау Қылмыстық жауапкершіліктен босатпайды. Қылмыстық іс бойынша сезіктіні немесе айыпталушыны прокурордың, тергеушінің не анықтаушының Қылмыстық жауапкершіліктен заңсыз босатуы сот төрелігіне қарсы қылмысқа жатады.

1. Қылмыстық құқықбұзушылық жасаған тұлға өз әрекетіне жауап беруге міндетті. Ал мемлекеттің жауапкершілік белгілеуге құқығы бар
2. Айыпты тұлға өзінің бостандығы мен конституциялық құқығының сақталуын талап етуге құқылы. Ал мемлекет күш көрсетпей немесе адамгершілік қасиетіне нұқсан келтірмей құқықбұзушымен заң бойынша сөйлесуге міндетті
3. Қылмыс жасау айыпты мен мемлекет арасында арнайы құқықтық қатынастардың туындауына алып келетін заңды факті болып табылады
4. Қылмыстық жауапкершілікке тарту бірнеше сатыдан тұрады:
   • сотқа дейінгі тергеу
   • қылмыстық істі прокуратураның және соттың қарауы
5. Қылмыстық жауапкершілік қылмысқа дайындалғаны, оны жасауға оқталғаны, бірге жасағаны үшін де туындайды
6. Қылмыстық жауапкершілік жария сипатта болады. Мемлекет қылмыстық жауапкершілікке тартуға және оны қолдануға өкілеттігі бар бір ғана субъект болып табылады. Қылмыстық жазаны сот белгілейді
7. Қылмыстық жауапкершілік жеке сипатта болады. Бұл сыбайластық немесе ұжымдық жауапкершілік ұстанымы бойынша оны қолдану мүмкін еместігін білдіреді

Қылмыстық Кодекс: Жалпы бөлік Қылмыстық құқық Қылмыстық заңнама • Қылмыстық заң • Қылмыстық заңның уақыт бойынша қолданылуы • Қылмыстық жауапкершілік • Экстрадиция Қылмыс Қылмыс санаттары • Қылмыс құрамы • Қылмыс жасау сатылары • Қылмыстардың жиынтығы • Қылмыстардың қайталануы • Әрекеттің қылмыстылығын жоққа шығаратын мән-жайлар Қылмыстың объективті мән-жайлары Қылмыс объектісі • Жәбірленуші • Қылмыстық әрекет • Қылмыстық әрекетсіздік • Келтірілген зиян • Қылмыс жасау тәсілі • Қылмыс құралы • Қылмыс жасау жағдайы Қылмыстың субъективті мән-жайлары Қылмыс субъектісі • Кінә • Қаскөйлік • Абайсыздық • Қылмыс уәжі • Аффект • Есі дұрыстық • Есі дұрыс еместік • Қылмыстық жауаптылыққа тартылу жасы • Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы Қылмысқа қатысушылар Қылмысты орындаушы • Қылмысты ұйымдастырушы • Айдап салушы • Көмектесуші • Ұйымдасқан топ • Ұйымдасқан қылмыс Жаза Жаза түрлері • Айыппұл • Түзеу жұмыстары • Бас бостандығын шектеу • Бас бостандығынан айыру • Мүлікті тәркілеу • Жаза тағайындау тәртібі • Амнистия • Қылмыстық жауаптылықтан және жазалаудан босату • Мәжбүрлеу шаралары (Медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шаралары)