Мәтіндік файл

Мәтіндік файл (текстовый файл; text file) — құрамында құрылымдалмаған түрдегі ақпарат мәтіні бар файл; әріптерден, цифрлардан және тыныс белгілері мен арнайы символдардан құрастырылған қарапайым мәтіндік файл; онда каретканы қайтару мен келесі жолға ауысудан өзге басқару (пішімдеу) таңбалары болмайды. Көбінесе ASCII кодындағы файлдар деп аталады.

Кейбір операциялық жүйелер, мысалы Multics, Unix-тектес жүйелер, CP/M, DOS, классикалық Mac OS және Windows, мәтіндік файлдарды байттар тізбегі ретінде сақтайды. Әр жолдың соңында жолдың аяқталуын білдіретін арнайы таңба қолданылады. Басқа жүйелер, мысалы OpenVMS және OS/360 пен оның кейінгі нұсқалары, жазбаға бағытталған файлдық жүйелерді пайдаланады. Мұндай жүйелерде мәтіндік файлдар тұрақты ұзындықтағы жазбалардан немесе айнымалы ұзындықтағы, тақырып бөлімінде жазба ұзындығы көрсетілген жазбалардан тұрады.

Жалпы сипаттама деңгейінде компьютерлік файлдардың екі негізгі түрі бар: мәтіндік файлдар және екілік файлдар.

Олардың қарапайым құрылымына байланысты мәтіндік файлдар ақпарат сақтаудың кең таралған тәсілі болып табылады. Бұл файлдар басқа форматтарда кездесетін мәселелерден, мысалы байттардың орын тәртібі (эндилік), қосымша толтыру байттары немесе машиналық сөздің ұзындығындағы айырмашылықтар сияқты қиындықтардан көбіне аулақ болады. Сонымен қатар, мәтіндік файлда деректердің бұзылуы орын алғанда, оның қатесіз бөлігін қалпына келтіріп, өңдеуді жалғастыру оңайырақ. Мәтіндік файлдардың кемшілігі — олардың ақпараттық тығыздығы төмен болуы. Сол себепті ақпаратты сақтау үшін қажеттен артық орын алуы мүмкін.

Қарапайым мәтіндік файлды оқу үшін қосымша метадеректер талап етілмейді, тек қолданылатын таңбалар жинағының (кодталудың) белгілі болуы жеткілікті. Мәтіндік файл мүлдем деректерсіз де болуы мүмкін. Мұндай файл нөлдік көлемді файл ретінде белгілі.

1. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Информатика және компьютерлік техника / Жалпы редакциясын басқарған А. Қ. Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5
2. Analyzing files for embedded content and malicious activity. IBM (28 қаңтар 2025). Тексерілді, 9 желтоқсан 2025.
3. Nell B. Dale, John Lewis Computer Science Illuminated — Jones and Bartlett Publishers, 2003. — ISBN 0-7637-4149-3.
4. UGC NET Computer Science & Applications — Arihant Publications. — P. 436. — ISBN 9789326194969.